سفر به قشم و آشنایی با دوستان شاعر اهل این جزیره ی زیبا 











کتاب هفته 

فراز و نشيب‌هاي انتشار نخستين مجموعه شعر / راحله فاضلي

تاريخ انتشار:22/10/1392 17:34

انتشار نخستین مجموعه برای هر شاعری بسیار مهم است. کتاب، بهترین راه ماندگار کردن اثر اوست و می‌تواند با مخاطبان خود ارتباط برقرار کند. شعر‌هایش خوانده و نقد شود و بداند دیگران درباره اشعارش چه نظری دارند؛ اما این مسیر پرپیچ و خم است و شاعر جوان برای چاپ نخستین کتاب خود باید راه دشواری را طی کند. شاید برخی در نخستین گام، شانس همکاری با یک ناشر حرفه‌ای را داشته باشند؛ اما غالبا شاعران جوان از تجربه نخست خود گلایه‌های بسیاری دارند. 
فرزانه اسماعیلی، شاعری است که هشت سال است به طور حرفه‌ای شعر می‌گوید. او از دو سال پیش تصمیم به انتشار نخستین مجموعه خود گرفته اما هنوز موفق نشده است. او درباره مسیری که طی کرده می‌گوید: «برای من این امکان نبود که از نزدیک با ناشر صحبت کنم. بعد از یک سال و نیم با من تماس گرفتند و گفتند مجموعه‌ام به دلیل مایه‌های اجتماعی‌اش، قابل چاپ نیست. برای شاعران گمنام‌تر باید واسطه‌ای وجود داشته باشد تا او را معرفی کنند. بیشتر ناشران آثار دوستان خودشان را منتشر می‌کنند و به ضعف و قوت شعر کاری ندارند.» 
اسماعیلی که مجموعه‌اش را برای ناشری دیگر فرستاده، معتقد است در جوّی که خوب و بد از هم تشخیص داده نمی‌شود، بی‌انگیزه می‌شویم. او می‌افزاید: «من الان باید مجموعه دومم را چاپ می‌کردم. شاعرانی را می‌شناسم که ده، پانزده سال است شعر می‌سرایند؛ اما برای چاپ مجموعه اول خود سه سال معطل شده‌اند.» 
به گفته این شاعر جوان، گرچه تعداد ناشران در حوزه شعر زیاد شده و برخی شاعران هم خود ناشر شده‌اند اما اوضاع بهتر نشده زیرا سلیقه‌های شخصی بیشتر وارد حوزه شعر شده دغدغه‌های قبلیشان را فراموش کرده‌اند. 
یکی دیگر از مشکلاتی که اسماعیلی به آن اشاره می‌کند، اطلاع‌رسانی نادرست درباره شمارگان کتاب‌هاست: «متاسفانه بعضی ناشران کمتر از هزار نسخه چاپ می‌کنند اما آمار دیگری اعلام می‌کنند.» 

زمان از دست رفته
حسین جنت‌مکان که نخستین مجموعه غزل خود، «تبعید در آینه» را سال ۸۹ منتشر کرده، معتقد است مرحله خوانده شدن شعر توسط ناشران بسیار طولانی است. زمان برای شاعران به ویژه جوان‌ها بسیار مهم است زیرا هر روز در حال تجربه زبان و ساختار متفاوتی هستند و ممکن است نگرش آنها نسبت به شعر و آثار خود تغییر کند. او می‌افزاید: «زمان باعث می‌شود فرم کار افت کند. شاید شاعر شرایط شعری دیگری پیدا کند و به تجربه دیگری برسد.» 
شاعر مجموعه رباعی «برفک» که به چاپ دوم رسیده بر این باور است که شاعر جوان نباید از نخستین مجموعه خود انتظار زیادی داشته باشد. به گفته او وقتی ناشران با شاعر آشنا نیستند اطمینان صددرصد هم ندارند و هزینه‌ها بالا و پایین می‌شود. از طرفی مردم هم با شاعران معاصر آشنا نیستند و فقط شعر کلاسیک را می‌شناسند، بنابراین استقبال از شعر معاصر کم است. جنت‌مکان مطبوعات را پاسخگوی همه سلیقه‌ها و فضای مجازی را معیاری برای سنجیدن اثر نمی‌داند. او معتقد است درصورتی که ناشران حرفه‌ای‌تر و تخصصی کار کنند و فقط اقتصادی عمل نکنند، تنها کتاب می‌تواند این امکان را فراهم کند. 

شعر راه خودش را پیدا می‌کند
فرشید جوانبخش، ده سال است به طور حرفه‌ای کار می‌کند و به تازگی نخستین مجموعه خود «در جهانی که آسمان دیر می‌کند» را منتشر کرده است. او ضمن اشاره به پایین بودن سرانه مطالعه درباره اشتیاق عمومی برای خواندن شعر می‌گوید: «شاید شاعری در جلسات شرکت کند و آثارش خوانده شود اما اقبال عامه باعث می‌شود کتاب به فروش رود.» ممکن است ناشران با شاعر جوان رفتار توهین‌آمیز و تحقیرآمیز هم داشته باشند اما جوانبخش عقیده دارد اگر شاعر حرفه‌ای بپذیرد برای نوشتن به دنیا آمده، دلسرد نمی‌شود و به کارش ادامه می‌دهد. 
چاپ مجموعه جوانبخش دو سال طول کشیده و ده شعر از مجموعه‌اش حذف شده. او از این بابت متعجب شده است چون حدس می‌زده سه یا چهار شعرش حذف شود. 
او درباره مسائل مالی انتشار کتاب می‌گوید: «اگر شاعری معروف نباشد و ناشر از فروش اثرش مطمئن نباشد روی کتاب او سرمایه‌گذاری نمی‌کند. من شاعری می‌شناسم که بیست سال تجربه دارد و خودش انتشارات دارد اما ناشری دیگر برای چاپ کتابش از او پول گرفته است.» 
جوانبخش این را هم می‌گوید که برای پخش چاپ اول، مشکل کمتر است چون شاعرانی که با نام شاعران شفاهی می‌شناسیم و در انجمن‌ها حضور دارند و مخاطب تخصصی شعر هستند این کتاب‌ها را می‌خرند اما برای چاپ‌های بعدی، شاعر در پخش دچار مشکل می‌شود که این مشکل برای شعر سپید بیشتر است. 
او درباره ماندگاری شعر خوب در حافظه مردم می‌گوید: «فضاهای مجازی مانند اینترنت و فیس‌بوک اگر یک روز نباشند از حافظه مردم فراموش می‌شوند؛ اما کتاب همیشه ماندگار است. اگر شعر، شعر خوبی باشد راه خود را پیدا می‌کند حتی اگر شاعر آن نا‌شناس باشد و تا مطرح شدن اثرش زمان زیادی بگذرد.» 

نباید باند‌بازی کرد
شیما شاهسواران احمدی برای چاپ نخستین مجموعه خود «دختری مینیاتوری بودم» به سه ناشر مراجعه کرده و بسیار اذیت شده است. او می‌گوید: «ناشر اول یک سال کتابم را نگه داشت. در حالی که ابتدای کار مهم است و باید به شاعر اعتماد به نفس داد. البته نمی‌گویم همه هر مجموعه‌ای را درجا قبول کنند اما نباید باندبازی باشد. متاسفانه برخی ناشران از بی‌تجربگی شاعر سوء‌استفاده می‌کنند، به او آسیب می‌زنند و اصلا کتاب را نمی‌خوانند. اگرچه برخی ناشران به فکر استعدادیابی افتاده‌اند و دوست دارند شاعر خوب را معرفی کنند به همین دلیل راه ده تا ۱۵ درصد هموار‌تر شده است.» 
شاهسواران احمدی ضمن اشاره به هزینه‌های هنگفتی که برخی ناشران تازه‌کار از شاعران جوان می‌گیرند می‌گوید: «شعر، هنر بی‌بضاعت، مظلوم و گوشه‌گیری است. یک شاعر جوان که ده سال برای جمع کردن مجموعه‌اش زمان گذاشته از کجا می‌تواند هزینه چاپ کتابش را بپردازد؟ بی‌انصافی است که شاعر هم پول چاپ کتابش را قرض کند هم پخش آن را به عهده بگیرد.» 
به گفته این شاعر، گرفتن مجوز نیز مشکلی است که سرعت انتشار کتاب‌های شاعران جوان را کند می‌کند؛ اما ناشر برای حل مشکل مجموعه‌های اول آنطور که باید و شاید تلاش نمی‌کند. برخی ناشران هم درباره قالب‌ها جبهه می‌گیرند؛ مثلا غزل چاپ نمی‌کنند که این غرض‌ورزی است.» 

یک اتفاق برای شاعر و شعر
پرویز بیگی حبیب‌آبادی، مدیر انتشارات فصل پنجم درباره چگونگی پذیرش آثار در این انتشارات می‌گوید: «شورایی داریم که مجموعه‌ها را می‌خوانند. یا تمام مجموعه از نظر معیارهای ادبی و به اصطلاح شاعران، لحظاتی که شاعر در عرق‌ریزان روحی قرار می‌گیرد و حس می‌کند می‌تواند شعر بگوید، قابل قبول است یا در میان مجموعه، شعرهای خوب و متوسط نیز وجود دارد. در این صورت توصیه می‌کنیم متوسط‌ها را حذف کنند چون ممکن است اعتبار مجموعه پایین بیاید که معمولا می‌پذیرند. این تعامل ادامه پیدا می‌کند تا به معیارهای لازم شعری برسد. مجموعه‌هایی بوده که یک سال طول کشیده اما سرانجام منتشر شده است.» 
به گفته بیگی از صد مجموعه شعری که در سطح کشور چاپ می‌شود ۷۰ مجموعه ارزش خواندن ندارد، ۲۰ مجموعه قابل تامل، تورق و خواندن است و ۱۰ مجموعه قابل چندبار خواندن و نقد و بررسی است و تاثیرگذاری آن بیشتر است. فصل پنجم سعی می‌کند کتاب‌هایی چاپ کند که از گروه سوم و بخشی از دو گروه دیگر باشد. 
بیگی عقیده دارد هرکتابی قابل چاپ است اما فصل پنجم در مقام ناشر تخصصی شعر به دنبال چاپ مجموعه‌هایی است که می‌تواند یک اتفاق برای شاعر یا حوزه شعر کشور باشد وشاعر جوان را به شبکه گسترده شاعران وصل کند. شرکت در جلسات شعرخوانی، مسوولیت در انجمن‌ها، حضور در فضای مجازی و جامعه ادبی از عواملی است که در اولویت بندی چاپ آثار شاعران اهمیت دارد. 
این انتشارات که طی پنج سال فعالیت، ۳۰۵ عنوان کتاب منتشر کرده برای بسیاری از مجموعه‌ها سرمایه‌گذاری می‌کند اما گاهی خود شاعر هم در پخش همکاری می‌کند؛ مثلا شاعری که در دانشگاه درس می‌دهد و می‌خواهد کتاب را به شاگردانش معرفی کند. 
بیگی ضمن اشاره به اهمیت حضور در نمایشگاه بین‌المللی و نمایشگاه‌های استانی، می‌گوید: «کلا پخش مشکل دارد و بسیاری از ناشران دارای ویترین نیستند و گاهی باید کتاب‌ها را با تخفیف بفروشند. ناشران باتجربه که استوانه‌های استواری نشر هستند در پخش کتاب‌ها به ما کمک می‌کنند.» 

شاعرانی که کتاب نمی‌خرند
تعداد زیاد درخواست‌های چاپ شعر و زمان کم برای بررسی آنها از مشکلاتی است که احمد خداداد، مسوول روابط عمومی انتشارات مروارید به آن اشاره می‌کند و می‌گوید: «از طریق ایمیل، تلفن و حضوری روزانه ۱۰ مورد درخواست چاپ شعر داریم. ناشرانی مثل ما و نگاه و ثالث اگر فراخوان عمومی بدهند در ماه ۵۰۰ مجموعه دریافت می‌کنند. بنابراین کیفیت تنها یک بخش پذیرفته شدن شعر است. ما نگاه منتقدانه نداریم و تا کتاب چاپ و نقد نشود نمی‌توان درباره آن نظر داد.» 
فروش اثر برای این ناشر هم مانند هر ناشر دیگری مهم است اما همیشه هم حدس‌ها درست نیست و گاهی برخلاف انتظار، کار یک شاعر نا‌شناس خوب فروش می‌رود. 
خداداد در توضیح بی‌توجهی به کتاب‌های شعر می‌گوید: «پخشی و کتابفروش، کتاب شاعر نا‌شناس را نمی‌گیرد البته به شاعران شناخته شده هم توجه چندانی ندارد. اگر ۴۰۰ رمان ترجمه شده ببرد، ۱۵۰ شعر از انبار خارج می‌شود. در یک سال، فروش شاعران شناخته شده به ۶۰۰ نسخه می‌رسد و قرار است شمارگان از ۱۱۰۰ نسخه به ۵۵۰ برسد زیرا تورم معنادار شده و در کمتر از یک سال باید قیمت عوض شود. پنج هزار شاعر داریم و تیراژ مجموعه‌های شعر به ۵۰۰ نسخه می‌رسد. متاسفانه شاعران کمتر کتاب می‌خرند و بیشتر هدیه می‌گیرند.» 
خداداد ضمن تاکید بر اینکه دیده شدن کتاب برای این انتشارات مهم است، می‌گوید: «وقتی شاعر نا‌شناس است با چاپ یک کتاب اتفاق خاصی برایش نمی‌افتد. حتی زمانی که کتابش برای مطبوعات فرستاده می‌شود حاضر نیستند آن را معرفی کنند.» 
با وجود سختی‌ها و مشکلاتی که عنوان شد، شاعران بسیاری هستند که زنده‌اند تا بسرایند و می‌خواهند آثار خود را به دست خوانندگانی از قشرهای گوناگون برسانند و آنها را در احساس و تجربه شاعرانه خود شریک کنند.

http://www.ketab.ir/NewsDetail.aspx?Newsid=966